Armińska Radcowie Prawni

Mój koszyk

Kobieta robi zdjęcie aparatem okładka do wpisu prawa autorskie dla fotografów

Prawo autorskie dla fotografów – za co płaci klient?

Fotografia to nie tylko sztuka uchwycenia momentów, ale też biznes wymagający precyzyjnego zrozumienia potrzeb i oczekiwań klienta. Jeśli jako fotograf zrozumiesz, za co klient jest gotowy zapłacić, to jest to pierwszy krok do sukcesu. Co dla Twojego klienta ma największą wartość? Własność zdjęcia cyfrowego, odbitka, presety, fakt zrobienia mu sesji? Czy zawsze musisz sprzedawać majątkowe prawa autorskie do zdjęć, a może klientowi wystarczy licencja? Szukasz sposobu na najlepsze wykorzystanie swoich zdjęć? Prawo autorskie dla fotografów to poradnik, który wyjaśni Ci, jak wykorzystać swoje zdjęcia.

Prawo autorskie dla fotografów – czyli czego chce klient?

Jesteś profesjonalnym fotografem, który robi sesje zdjęciowe? Pewnie dobrze wiesz, że pierwszym krokiem do sukcesu jest zrozumienie, czego dokładnie oczekuje klient. Wstępne konsultacje pozwalają na określenie celów sesji, stylu fotografii oraz specyficznych wymagań klienta. Doświadczeni fotografowie mają w głowie listy, które szybko i sprawnie pomagają im ustalić, czego potrzebuje ich klient, i za co jest gotowy zapłacić.  

Istotą pracy fotografa jest jego praca twórcza. Nie bez powodu do najlepszych fotografów ustawiają się kolejki, a klienci są skłonni zapłacić krocie, aby tylko ten, a nie inny fotograf, wykonał ich portret. Te oczekiwania są szczególnie ważne w dobie internetu. Nie ma dobrej strony internetowej bez dobrych zdjęć. Fotografia sprzedaje, a ci, którzy to wiedzą, chętnie korzystają z najlepszych fotografów. Dlatego tak ważne jest, aby ustalić, czego tak naprawdę potrzebuje klient, gdy chodzi o własność zdjęcia. 

fotograf robi zdjęcie krajobrazu przy zachodzącym słońcu

Przeniesienie majątkowych praw autorskich do zdjęcia

Klient może chcieć, aby fotograf przeniósł na niego majątkowe prawa autorskie do zdjęć. To najlepsza opcja dla klienta, ale często bywa, że także najdroższa. Bo takie przeniesienie oznacza, że to klient, a nie fotograf, może następnie korzystać z tego zdjęcia, bo ma do niego prawa autorskie – w zakresie określonym w umowie. Szczegółowo omawiamy ten aspekt niżej. 

Z drugiej strony jeśli jest to sesja rodzinna, biznesowa lub wizerunkowa, z dużym prawdopodobieństwem fotografowi zdjęcia jego klienta nie będą potrzebne. Może więc sprzedać bez żalu zdjęcia klientowi, ewentualnie zastrzec sobie, aby zdjęcie, w razie jego udostępnienia, było podpisane imieniem i nazwiskiem fotografa. Jeśli fotograf chce dalej korzystać ze zdjęć zrobionych klientowi – np. do promocji swojej działalności albo w celu zgłoszenia zdjęć do konkursu – może dzięki odpowiednim zapisom umowy zastrzec sobie taką możliwość. 

Licencja do zdjęć

Bywa i tak, że fotograf i jego klient umawiają się wyłącznie na możliwość korzystania przez klienta ze zdjęć fotografa do określonych celów i w określonych umową granicach. To sytuacje, gdy fotograf posiada zdjęcia o wyjątkowej dla niego wartości. Często inne osoby chcą ich użyć np. do wykorzystania w książce, albumie albo jako ebook. Wtedy fotograf może nie być zainteresowany sprzedażą zdjęcia, ale chętnie udostępni je za opłatą do określonego celu. 

Ważne, aby w umowie licencji zawrzeć takie postanowienia, które jasno sprecyzują, na jakich zasadach klient może korzystać ze zdjęć. Przepisy prawa autorskiego umożliwiają taki sposób uregulowania swoich praw. Warto w umowie ustalić, czy licencja ma być wyłączna czy niewyłączna, jaki ma być jej zakres, na jakim terytorium i przez jaki czas ma obowiązywać. 

Dwie strony umowy licencji wzór graficzny leżą na biurku

Pola eksploatacji

Niezależnie od tego, czy klient nabywa prawa do zdjęć poprzez przeniesienie na niego autorskich praw majątkowych, czy korzysta ze zdjęcia poprzez udzielenie mu licencji, bardzo ważne jest określenie w umowie pól eksploatacji. Pola eksploatacji to inaczej sposób, w jaki zdjęcie może być wykorzystywane. Dlatego pola eksploatacji mogą przewidywać, że zdjęcie można np. kopiować, drukować, wykorzystać w określonym wydawnictwie albo na określonej stronie internetowej, że można je samemu obrabiać, przerabiać albo łączyć z innymi zdjęciami. Umowa powinna też przewidywać, czy można zdjęcie wykorzystać do celów komercyjnych i marketingowych, czy tylko prywatnych. 

Warto dodać, że im więcej pól eksploatacji w umowie, tym szersze wykorzystanie zdjęcia. A to oznacza, że teoretycznie każde pole eksploatacji – szczególnie te najbardziej intratne – fotograf może wycenić osobno. Warto przemyśleć to zagadnienie.

Fotografowie powinni być świadomi swoich praw i wiedzieć, jak je chronić. W przypadku naruszenia praw autorskich, mogą oni dochodzić swoich roszczeń na drodze sądowej. Przepisy przewidują możliwość dochodzenia odszkodowania za bezprawne wykorzystanie utworów, a także żądania zaprzestania naruszeń.

porada prawna licencja prawa autorskie udziela Natalia Płotka radca prawny

Prawa autorskie dla fotografów – szczegóły uregulowane ustawą

Jako fotografce może Ci się wydawać, że przepisy regulujące prawa autorskie dla fotografów są niejasne i przyprawiają o zawrót głowy. Na spokojnie postaramy się wytłumaczyć tę dziedzinę prawa.

W Polsce kwestie praw autorskich do zdjęć reguluje Ustawa o prawie autorskim i prawach pokrewnych z dnia 4 lutego 1994 roku. Zgodnie z tą ustawą, fotograf jako twórca posiada pełne prawa autorskie do wykonanych zdjęć, chyba że umowa z klientem stanowi inaczej. Zgodnie z przepisami ustawy, twórcą zdjęć jest osoba, która je wykonuje, czyli fotograf. Oznacza to, że fotograf jako autor dzieła, automatycznie nabywa pełne prawa autorskie do swoich zdjęć w momencie ich powstania. Prawa te obejmują zarówno prawa osobiste, jak i majątkowe.

Osobiste prawa autorskie do zdjęć

Prawa autorskie osobiste są niezbywalne i wieczne. Oznacza to, że fotograf zawsze będzie uznawany za autora zdjęć i ma prawo do:

  • Oznaczenia zdjęcia swoim nazwiskiem, pseudonimem lub pozostania anonimowym.
  • Nienaruszalności treści i formy zdjęcia oraz jego rzetelnego wykorzystania.
  • Decydowania o pierwszym udostępnieniu zdjęcia publiczności.

Majątkowe prawa autorskie do zdjęć

Prawa autorskie majątkowe z kolei pozwalają fotografowi na korzystanie ze zdjęcia i czerpanie z niego korzyści finansowych. Obejmują one m.in. prawo do:

  • Rozpowszechniania zdjęcia (np. publikacji, sprzedaży).
  • Reprodukcji zdjęcia (np. tworzenia kopii, drukowania).
  • Publicznego wykonania i wyświetlania zdjęcia.

Udzielenie licencji do zdjęcia jest przejawem wykorzystania przez fotografa majątkowego prawa autorskiego do zdjęć. Różnica polega na tym, że nie przenosi on na klienta na stałe prawa do zdjęcia (nie sprzedaje mu zdjęcia) ale pozwala klientowi na korzystanie ze zdjęcia w określnym zakresie. Osoby, które znają się na fotografii, na pewno nie raz stawały przed wyborem, czy przenieść prawo do zdjęcia, czy udzielić na nie licencji. 

Czy warto podpisać umowę fotografa z klientem?

Zawsze warto podpisać umowę, w szczególności gdy chodzi o prawa autorskie dla fotografów. Warto to zrobić jeszcze przed rozpoczęciem sesji. Taka umowa to dokument, który jasno określi warunki współpracy.

Przed sesją zdjęciową fotograf potrzebuje odpowiedzi na pytania, na które odpowiedzi następnie znajdą się w umowie. Chodzi m.in. o:

  • Rodzaj sesji  – czy jest to sesja ślubna, portretowa, lub produktowa?
  • Miejsce sesji – studio czy plener? Kto zapewnia dostęp do tego miejsca?
  • Liczbę zdjęć – zarówno zdjęć, które fotograf zrobi w trakcie sesji, jak i tych, które przekaże następnie klientowi
  • Terminy realizacji – do najlepszych fotografów zwykle trzeba ustawiać się w kolejkę
  • Budżet – w praktyce to najczęściej fotograf ustala swoje wynagrodzenie, ale klient zawsze może je negocjować
  • Warunki płatności – czy umowa będzie przewidywać zaliczkę? Czy fotograf wystawi fakturę?
  • Przeniesienie praw autorskich do zdjęć albo udzielenie licencji
  • Pola eksploatacji

Wszystkie powyższe kwestie powinny następnie zostać uregulowane w umowie z fotografem.

Umowa z fotografem graficzna leży na biurku
Wzór umowy z fotografem o wykonanie sesji fotograficznej w metodzie Legal Design

Ważne!

Tylko podpisana umowa (ręcznie lub kwalifikowanym podpisem) skutecznie przeniesie na klienta prawa autorskie do zdjęć. To samo dotyczy licencji wyłącznej. Jeśli jako fotograf wystawiasz fakturę albo umawiasz się z klientem mailowo, to ta forma nie będzie wystarczająca dla tych dwóch rozwiązań. 

Ustalanie warunków finansowych

Fotografowie powinni mieć jasno określony cennik swoich usług. Cennik ten może zawierać różne pakiety, które obejmują różne zakresy usług, na przykład:

  • Pakiet podstawowy – tj. godzinna sesja w studio z określoną liczbą zdjęć
  • Pakiet rozszerzony – np. sesja w plenerze, dodatkowa obróbka
  • Pakiet premium – np. sesja całodniowa, albumy fotograficzne, dodatkowe odbitki

Czasem fotografowie wyceniają swoją pracę od godziny, czasem jest to opłata za zdjęcie. Często bywa tak, że klient otrzymuje w pakiecie podstawową liczbę zdjęć, a za każde dodatkowe musi osobno zapłacić. Warto zwrócić uwagę, co kupuje klient. Czy jest to zakup zdjęcia (tj. z przeniesieniem majątkowych praw autorskich) czy prawo do korzystania ze zdjęcia (czyli licencja). Co do zasady zakup zdjęcia na własność może być wyżej wyceniony.  

Zaliczka w umowie z fotografem

Zaliczki stanowią istotny element umów fotograficznych. Z prawnego punktu widzenia zaliczka to świadczenie pieniężne, które klient wpłaca fotografowi przed wykonaniem usługi, będące częścią całkowitej kwoty wynagrodzenia. Praktyka ta ma na celu zagwarantowanie, że klient na poważnie podchodzi do kwestii zrobienia sesji. Warto dodać, że w przypadku, gdyby sesja nie doszła do skutku z winy klienta, fotograf musi zwrócić klientowi zaliczkę. Jeśli fotograf chce się zabezpieczyć przed odwołaniem sesji, na którą zarezerwował już termin, powinien zastrzec w umowie zadatek.

Wzór umowy z fotografem

Działasz jako fotograf i chcesz zwierać z klientami unikatowe umowy, które legalnie przekażą im prawa do Twoich zdjęć? Chcesz zrobić biznesową sesję fotograficzną albo sesję rodzinną? Wybierz w pełni edytowalny wzór umowy z fotografem o wykonanie sesji, z przeniesieniem praw autorskich. Przygotował go zespół kancelarii armińska radcowie prawni.  

umowa z fotografem na biurku
Umowa o dzieło z fotografem w wersji klasycznej – formalnej

Potrzebujesz dedykowanej, indywidualnej umowy dla fotografa? Skontaktuj się z nami. armińska radcowie prawni to zespół radczyń prawnych, które przygotują dla Ciebie taką umowę.

Wskazówki dla fotografów

Znajomość i przestrzeganie przepisów dotyczących praw autorskich jest niezbędna dla każdego fotografa, który chce profesjonalnie prowadzić swoją działalność. Dzięki temu mogą oni skutecznie chronić swoje prace i czerpać pełne korzyści ze swojej twórczości.

Dla fotografów, kluczowe jest:

  • Zawarcie precyzyjnej umowy: Przed rozpoczęciem współpracy warto sporządzić pisemną umowę, która jasno określa prawa i obowiązki obu stron.
  • Dokumentowanie: Przechowywanie kopii umów i korespondencji z klientem może być pomocne w przypadku ewentualnych sporów.

W podsumowaniu

Przygotowanie do sesji zdjęciowej to proces wymagający nie tylko umiejętności technicznych, ale także zrozumienia potrzeb klienta, znajomości przepisów prawnych oraz dobrych praktyk zawodowych. Kluczowe jest, aby fotografowie dokładnie określali warunki współpracy, przygotowywali precyzyjne umowy i dbali o transparentność w komunikacji z klientem. Przestrzeganie tych zasad pozwala na budowanie trwałych relacji z klientami i osiąganie sukcesów w branży fotograficznej.

Kancelaria armińska radcowie prawni zaprasza do współpracy!

Zespół kancelarii armińska radcowie prawni
Radczynie prawne z kancelarii armińska radcowie prawni zapraszają do współpracy

Podoba Ci się ten artykuł? Udostępnij:

Facebook
Twitter
LinkedIn
WhatsApp